NAU Logo

વિસ્તરણ શિક્ષણ વિભાગ, ન. મ. કૃષિ મહાવિદ્યાલય, નવસારી

ડાંગરની નિષ્ણાંત પ્રણાલી

ખાતરની જરૂરિયાત

ડાંગર પાકને પોતાનો ખોરાક બનાવવા તેમજ દેહધાર્મિક ક્રિયાઓ માટે ૧૬ તત્વો જેવા કે કાર્બન, હાઈડ્રોજન, ઓકિસજન, નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફરસ, પોટાશ, લોહ, જસત, કેલ્શીયમ, મેગ્નેશિયમ, ગંધક, તાંબુ, મેંગેનીઝ, બોરોન, મોલીબ્લેડમ અને સીલીકોન, જરુર પડે છે. જે પૈકી મુખ્ય તત્વો કાર્બન, હાઈડ્રોજન, ઓકિસજન હવા અને પાણીમાથી અને બાકીના જમીનમાથી મેળવે છે. સામાન્ય રીતે ડાંગરને જરુરી પોષક તત્વો ઓછા વત્તા પ્રમાણમા જમીનમા હોય જ છે. પરંતુ એક જ જમીનમા એકનો એક પાક વાવવાથી, બહુપાક અને ઘનીષ્ટ પાક લેવાથી તેમજ જમીનનુ ધોવણ, નિન્દણ દ્વારા શોષણ, અલભ્ય સ્વરુપમા ફેરવાય જવાથી જમીનમા પોષક તત્વોની ઉણપ વરતાય છે. જેને લીધે ઉત્પદન ઉપર માઠી અસર પડે છે. એક અભ્યાસ મુજબ એક હેક્ટર વિસ્તારમાથી ડાંગરનો પાક ૯૫ કિલો નાઈટ્રોઝન, ૩૧ કિલો ફોસ્ફરસ, ૯૮ કિલો પોટાશ, ૧.૪ કિલો લોહ, ૧૦ કિલો કેલ્શીયમ, ૩૫ કિલો મેગ્નેશિયમ, ૭ કિલો ગંધક, અને ૧૭૦ ગ્રામ જસત શોષણ કરે છે.

જમીનના રાસાયણિક પ્રુથ્થકરણ પરથી માલુમ પડેલ છે કે, દક્ષિાણ ગુજરાતના જિલ્લાઓમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળતી પોષક તત્વોની નીચે મુજબ ઉણપ જોવા મળેલ છે.

 
અ.નં. જિલ્લો નાઈટ્રોજન ફોસ્ફોરસ પોટાશ ગંધક જસત લોહ ત્રાંબુ મેંગેનીઝ બોરોન
૧. વલસાડ ૬-ર૩ ૧ર-૬૧ ૦-૬ ૦-૩ ૪-ર૯ ૦-૧૧ ૦-૪ ૦-રર ૦-૧૩
ર. નવસારી ૧૬-૪૩ ૧૩-૩૩ ૦-૪ ૦-ર૬ ૦-રર ૦-ર૮ ૭-ર૬ ૦-૭
૩. સુરત ૯-૪૮ ૭-પ૦ ૦-૧૪ ૪-૬૪ ૪-ર૬ ર-ર૮ ર-૬ ૩-૧૦
૪. ભરૂચ ર૯-૮૯ ૧૧-૬૪ ૬-૪૦ ૭-ર૩ ૦-૯ ૩-૧૭
પ. નર્મદા ૪ર-પર ૧ર-૪૯ ર૯-૪પ ૦-૧૩ ૦-૪ ૦-૧૮